قوا

(بعد از مدت‌ها دور بودن از مبحث مقدمات طب سنتی، لازمه که یه اشاره کنیم که قوا ششمین جزء از امور طبیعیه است و امور طبیعیه اولین قسمت طب نظری می‌باشد.)

هر روح در مسیری حرکت می‌کند و وقتی به عضوی می‌رسد به انرژی تبدیل می‌گردد، به این انرژی قوا می‌گویند. یعنی روح حیوانی قوای حیوانی ، روح نفسانی قوای نفسانی و روح طبیعی قوای طبیعی را ایجاد می‌کند.

1-   قوای طبیعی:

منشأ آن کبد است و در تغذیه بافت‌ها و اندام‌ها نقش دارد و خود به دو دسته تقسیم می‌گردد:

الف) مخدومه ( وظایفی که کبد برای دیگر اعضا انجام می‌دهد): شامل قوای غاذیه (رساندن غذا به اندام‌ها) و نامیه (رشد طول، عرض و اتفاع بدن) برای بقای شخص و مُوَلده (تولید مثل) و مُصَوِّره (شکل‌دهی و طرح صحیح اعضای جنین) برای بقای نوع می‌باشد.  

ب) خادمه ( وظایفی که کبد برای خودش انجام می‌دهد): شامل قوای جاذبه (مواد را می‌گیرد)، ماسکه (مواد را نگه‌می‌دارد)، هاضمه ( به صورت مواد قابل استفاده در‌می‌آورد) و دافعه ( مواد زائد را دفع می‌کند) است.

توضیح آن‌که: کبد غذا را از عروق ماساریقا جذب می‌کند، مدتی نگه داشته، طبخ ثانویه روی آن انجام می‌دهد و اخلاط چهارگانه صالحه(سودا، دم، بلغم و صفرا) ایجاد می‌کند و بعد مواد زائد را از طریق ادرار دفع می‌کند. یک اندام و عضو هم می‌بایست اخلاط  صالحه را جذب کند و مدت خاصی آن را در اختیار گیرد و روی آن کار کند تا به آن گونه که نیاز دارد درآورد و در نهایت مواد زائد را دفع کند.

شلغم در فصل سرد :
نام علمی: Brassica Napus

خواص: شلغم از نظر طب قديم ايران مزاج گرم و تر دارد.
خواص شلغم آنقدر زياد است كه مي‌توان گفت اين گياه براي هر دردي درمان است و اگر مردم مي‌دانستند كه اين گياه چقدر فايده دارد تمام باغچه‌هاي خانه خود را شلغم مي‌كاشتند و هر روزه از آن استفاده مي‌كردند.

·        خوردن آب شلغم درمان كننده جوش صورت است.

·        اگر گلو درد داريد آب پخته شلغم را قرقره كنيد.

·        شلغم براي رشد و نمو استخوان‌ها مفيد است بنابراين زنان باردار وشیرده حتماً بايد از آن استفاده كنند.

·        شلغم پخته بهترين صبحانه است. بدن را تميز كرده و مواد سمّي را از بدن خارج مي‌سازد.

و بالاخره سعي كنيد كه در فصل زمستان براي پيشگيري از سرماخوردگي و بيماري‌هاي تنفسي اقلاً چند بار در هفته شلغم بخوريد. آب شلغم خام خواص بيشتري از شلغم پخته دارد به شرطي كه معده شما را ناراحت نكند.

امام صادق علیه‌السلام  در مورد خاصّ بودن شلغم چنین می‌فرمایند:

" شلغم را بخورید و از دشمنانتان پنهان دارید."

                  سجاده نشین باوقاری بودم ...؟

                                 بازیچه کودکان کویم کردی ...؟

ارواح

ارواح اجسام لطیفی هستند که از لطافت بخار اخلاط تشکیل می گردد . ( زیاد به خودتون فشار نیارید ، الان توضیح میدم !!!)

جسم لطیف چیزیست که با ابزارهای حسی قابل رویت نیست و وجودش با دلیل اثبات می شود،  مثل هوا .از اخلاطی (همان سودا ،دم ،بلغم وصفرا ) که در کبد شکل می گیرند بخاراتی متصاعد می شود بنام روح .

روح بر سه قسم است :

1-   طبیعیه :

 جایگاه آن در کبد است ، ابزار آن اورده (وریدها) هستند و وظیفه آن تغذیه ، رشد وتکثیر است .

2-   نفسانیه :

جایگاه آن در مغز است ، ابزار آن اعصاب است و وظیفه آن حس ، حرکت و تدبیر است .

3-   حیوانیه :

جایگاه آن در قلب است ، ابزار آن شرایین هستند و وظیفه آن رسانیدن نسیم تازه و دور کردن بخارات دودناک از اعضا است .

مزاج اعضا

مزاج گرم به ترتیب اولویت : قلب ، خون ، کبد ، گوشت ، ماهیچه ، طحال ، کلیه ، شریانها ، وریدها ، پوست کف دست .

مزاج سرد به ترتیب اولویت : بلغم ، پیه ، چربی ، مو ، استخوان ، غضروف ، رباط ، وتر ، عصب ، نخاع ، مغز ، پوست .

مزاج تر به ترتیب اولویت : بلغم ، خون ، چربی ، پیه ، مغز ، نخاع ، گوشت ، پستان ، بیضه ها ، شش ، جگر ، طحال ، کلیه ، ماهیچه ، پوست .

مزاج خشک به ترتیب اولویت : مو ، ناخن ، استخوان ، غضروف ، رباط ، وتر ، غشا ، شریان ، ورید ، قلب ، عصب حسی ، پوست .

اعضا

عضو از امتزاج اخلاط حاصل می شود .( یعنی در هم آمیختن خلطهای چهارگانه )

اندامها از نظر شکل به دو دسته تقسیم می شوند :

الف – مفرد : اجزای دیگری غیر از جنش خود ندارد . مانند : استخوان ، غضروف ، چربی ، مو، ناخن ...

ب – مرکب : اجزای مختلفی دارا هست . مانند : چشم ، گوش ، پا ...

و از نظر کاربرد بدین گونه تقسیم بندی می شوند :

1 – رئیسه : الف – بقا شخص ( قلب ، مغز ، کبد )

                 ب – بقا نوع ( بیضه ها و تخمدانها )  

 2 – غیر رئیسه : الف – خادم الرئیسه (رگها،اعصاب،روده ها،مجاری منی )

                      ب – غیر خادم الرئیسه : A – مرئوسه (کلیه،طحال،معده )

                                                    B – غیر مرئوسه ( استخوان )

مستان سلامت می کنند

جان را غلامت می کنند

کیفیات اخلاط :

1-   صفرا = گرم و خشک ( آتش عنصری بیشتر )

2-   دم ( خون ) = گرم وتر ( هوای عنصری بیشتر )

3-   بلغم = سرد و تر ( آب عنصری بیشتر )

4-    سودا =  سرد و خشک ( خاک عنصری بیشتر)

اخلاط صالح چگونه ایجاد می گردد ؟

اگر غذایی که می خوریم صالح باشد و ترکیبات آن درست باشد از آن یک کیموس معدی طبیعی ایجاد می گردد .

حرارت مناسب برای ایجاد اخلاط صاح وجود داشته باشد . اگر میزان حرارت کم باشد بلغم بیش از اندازه تولید میگردد و اگر حرارت زیاد باشد سودا و صفرا زیاد می شود . ( مانند دیگ غذا که سودا ته دیگ غذا ، دم حجم پخته شده ، بلغم در حال پختن و صفرا حبابهای روی غذا است .)

هضم ، جذب و دفع نیز می بایست به اندازه باشد .

به طور کلی سه هضم داریم :

هضم اول یا هضم معدی که مجموعه اعمال دهان تا معده است و نتیجه آن کیلوس معدی و فضله ( مواد غیر قابل استفاده ) آن براز ( مدفوع ) است .

هضم دوم یا هضم کبدی که نتیجه آن کیموس معدی و فضله آن بول ( ادرار ) است .

هضم سوم یا هضم عضوی که هر عضو به اندازه نیازش از اخلاطی که در سراسر

 عروق در حال گردش است برداشت میکند و فضله آن عرق ، مو و ناخن

می باشد .  

ادامه دارد ...

               بالاخره از بحث مزاجها بیرون آمدیم ... البته فعلا ...

اخلاط

خلط ( خلط گلو نه ) جسم سیال ( دارای توانایی حرکت در عروق ) و رطبی ( مایع آبکی و شناور ) است که غذا اول بار به آن تبدیل می شود .

غذایی که می خوریم تحت تاثیر ترشحات دهان و معده و در اثر جویدن با دندانها و حرکات گوارشی ، تغییراتی می کند و نهایتا در معده یک کشکاب ( شبیه جو که با آب جوشیده شود کشش می آید ) شکل می گیرد که رنگ شیری و کدری دارد که " کیلوس  معدی " گفته می شود . در معده غذا مقداری توقف می کند و مواد آرام وارد روده ها شده و از طریق عروق ماساریقا یا مزانتیک جذب شده و به کبد می رود و طبخ و نضج می یابد که به ماده حاصل " کیموس کبدی " گفته می شود .

کبد با حرارت خود مواد را تبدیل به مواد ساده تری می کند که قابل استفاده برای بدن باشد .این کیموس کبدی توسط رگ بزرگی که در قسمت محدب کبد است خارج می شود که این کیموس حاوی اخلاط چهارگانه صفرا ، دم ، بلغم و سودا می باشد .  

                      میزان این اخلاط در کبد :                        

به عبارتی غذا با تغییرات و تبادلات در کل سیستم گوارش به اخلاط تبدیل می شود چون به طور مستقیم شایستگی جذب و ایجاد رشد بدن را ندارد و باید به اخلاط تبدیل گردد .

طبق نظریه حکمای طب سنتی ، تعادل این اخلاط چهارگانه نقش مهمی در حفظ سلامتی دارد و بسیاری از بیماریها به علت عدم تعادل این اخلاط ایجاد می گردد .

         توی این ماه سالگرد تولد خیلیاست ... خیلی شروعها ... خیلی آدما ...

تولدت مبارک

 

از بقایای مبحث مزاج هست ... تازه اول راهه ...

مزاج اعضا

در بدن انسان اعضای مختلف از نظر ترکیب عناصر متفاوت هستند که به دلیل تفاوت در کار و وظیفه ای است که بر عهده آنها است .

گرمترین ( احر ) اعضا : قلب – حرکت بسیار بالای این عضو نیاز به حرارت دارد به همین دلیل آتش عنصری زیادی دارد .

سردترین ( ابرد ) اعضا : استخوان – ثبات و سختی این عضو فقط با غلبه خاک عنصری امکان پذیر است .

خشک ترین ( ایبس ) اعضا : مو

تر ترین ( ارطب ) اعضا : چربی بین بافتها و چربی قطعه ای

     نکته :

·       معتدل ترین اعضا " پوست " است و پوست انگشت اشاره ( سبابه ) .

 

مزاج جنس

مزاج خانمها : متمایل به سردی و تری

مزاج آقایان : متمایل به گرمی و خشکی

 

آخر ملول گردی از دست و لب گزیدن

مزاج امکنه

مکانهای مختلف تاثیرات متفاوتی در مزاج افراد می گذارند . مزاج هر منطقه به طور کلی به جغرافیای آن وابسته می باشد .

مثلا در بعضی مناطق اگر کوه در جانب جنوب باشد ، هوای آنجا بسیار سرد و اگر کوه در شمال باشد هوا بسیار گرم است . هر گاه دریا در ناحیه گرم و اگر دریا در شمال باشد مزاج آنجا سرد است .

نکته : مزاج مناطق کوهستانی ، سرد و خشک است .

اقالیم سبعه

حکما هر نیمکره زمین را به هفت اقلیم طبقه بندی کردند و اقالیم سبعه نامیدند . ( مدارهایی با تقسیم بندی 13 درجه )

اقلیم اول در اطراف استوا است که حرارت و رطوبت در حداکثر خود است . هر چه از اقلیم اول دور می شویم از حرارت کاسته می شود . اقلیم 4 معتدل می باشد و شامل فلات ایران ، چین و قسمتهایی از اروپا که نوابغ و حکمای بزرگ در آن پرورش یافتند می شود .

 در آخر اقلیم هفتم که قطب است و سرد و خشک ، می باشد .

·      ادامه توصیه :

پاییز

مهر : سردی و خشکی که نشانه سودا است در این ماه غلبه می کند . خوردن مسهل نیکو وشیرین و گوشتهای معتدل مثل بره و بزغاله شش هفت ماهه خوب است  .

از خوردن گوشت گاو و سرخ کردنیها و حمام زیاد خودداری و خربزه و خیار کمتر خورده شود .

آبان : خوردن گوشت چرب و میوه و انار ترش و شیرین خوب است . جماع کردن هم نیکو است .

آب کمتر خورده شود .

آذر : هر روز صبح کمی آب گرم میل شود .

جماع و حمام رفتن کنترل شود ، سبزیهایی مانند کرفس و تره تیزک کمتر خورده شود .

زمستان

دی : غذاهایی با مزاج گرم خورده شود .

از مجامعت و رگ زدن پرهیز گردد و مانند ماه نهم عمل کند .

بهمن : سردی و تری و غلبه بلغم است . صبح ناشتا آب گرم میل شود ، جماع خوب است ، سبزیهایی مانند تره و شاهی نافع است ، حمام روزانه نافع است ، مالیدن شیر و روغنهای خوشبو به بدن مناسب است .

از خوردن شیرینی و میوه تازه پرهیز گردد .

اسفند : خوردن سیر و گوشت پرنده ها و میوه های خشک نافع است و جماع خوب است .

شیرینی کمتر خورده شود .

مزاج فصول

1 – فصل ربیع ( بهار ) = گرم و تر : افراد دموی خصوصا اگر در سنین رشد نیز باشند مشکلات بیشتری خواهند داشت .

2 – فصل صیف ( تابستان ) = گرم و خشک : افراد صفراوی با مزاج گرم و خشک که فعالیت زیادی هم دارند ، رطوبت خود را از دست میدهند و مشکلات بیشتری دارند .

3 – فصل خریف ( پاییز ) = سرد و خشک : این فصل اوج بیماریهای پوستی و اگزما و ترک لبها است .

4- فصل شتاء ( زمستان ) = سرد و تر : این فصل اوج بیماریهای مفصلی و بلغمی می باشد .

·      توصیه :

مصرف انواع غذاها در ماههای مختلف سال

بهار

فروردین : سفارش به خوردن غذاهای لطیف ، گوشت ، شربتها ، خوردن مسهل و رگ زدن و حجامت کردن .

 اجتناب از خوردن سیر و پیاز و ترشی .

اردیبهشت : خوردن کباب ، غذاهای برشته و گوشتهای صید شده ، جماع کردن ، روغن مالیدن در حمام ، مصرف ریاحین و بوی خوش .

اجتناب از خوردن آب در ناشتا .  

خرداد : حمام رفتن در اول روز . اجتناب از خوردن غذاهای غلیظ ، کله پاچه ، گوشت گاو و شیر .

تابستان

تیر : مصرف سبزیهایی مانند کاسنی ، خرفه ، خیار ، شیرخشت ، پیاز و میوه های تر و غذاهای ترشی دار ، خوردن گوشت بزغاله دوساله و بره هشت یا شش ماهه ، مرغ ، کبک ، دراج ، ماست و ماهی تازه .

 اجتناب از کار زیاد و خستگی آور و پرهیز از خوردن گوشت چرب .

مرداد : مصرف غذاهای سبک ( آب دوغ خیار ) ، شربت بنفشه و خوراکیهای سرد و تر .

شهریور : مصرف خنکیها .

اجتناب از جماع و مسهل .

مبحث مزاجها یک مقدار طولانی و بسیار مهم هست ، یک مسئله پایه ای که اگر خوب متوجه بشید بقیه مسائل روی همین قضیه می چرخد . پس یکم حوصله کنید .

مزاج اسنان ( سن ها )

دوره های مختلف سنی در انسان از لحاظ مزاج با یکدیگر متفاوت است و ترکیب عناصر خاص خودش را دارد .

الف . سن رشد ( 0– 30 )

مزاج = گرم و تر

این دوره سنی خود به چهار دوره تقسیم می شود :

1-    سن حداثت ( 7 سال اول زندگی )

2-    سن صبی یا بچگی ( 7 سال دوم زندگی )

3-    سن بلوغ ( 7 سال سوم زندگی )

4-    سن جوانی یا فتا ( 7 سال چهارم زندگی )

ب . سن شباب ( 30 – 40 )

مزاج = گرم و خشک

ج . سن کهولت ( 40 – 60 )

مزاج = سرد و خشک

د . سن شیخوخیت ( بالای 60 )

مزاج = سرد و تر – متغیر المزاج

نکته :

بر اساس همین دانسته ها می توانید حدس بزنید برای تسریع رشد یک کودک می بایست رطوبت و حرارت کافی به او برسانیم ، بنابراین غذاهای معتدلی مثل نان گندم ، گوشت گوسفند تازه و تخم مرغ عسلی مفید هستند و خوراکی مثل کاکائو که باعث خشکی می شود مضر هست .

با بالا رفتن سن به تدریج حرارت و رطوبت غریزی رو به افنا می رود ، بنابراین شرایط محیطی و خوراکی فرد با توجه به سن و مزاج ذاتی او در نظر گرفته می شود .

·       سیستم گوارشی

در روزگار ما به دلیل تغذیه نامناسب، ناراحتیهای سیستم گوارشی یکی از معمول ترین بیماریها شده است و بیشتر شکایتها از دیر کار کردن گوارش ( یبوست ) است که طبق آمارهای جدید بسیاری از کمر دردها ، ناراحتی های روحی و حرکتی به همین دلیل است .

 توصیه های زیر در بهبود عملکرد این دستگاه بدن و پییشگیری از مبتلا شدن به بسیاری از بیماریها کمک می کند .

1 – مصرف غذای زود هضم و زود جذب

با توجه به شرایط سنی متفاوت است مثلا بلال برای جوانان زود هضم و

زود جذب است ولی برای پیران خیر .

2 – مصرف سبزی

تره و شنبلیله در میان سبزیها برای گوارش بسیار مؤثر است .

( در مورد اثرات اعجاب انگیز شنبلیله باید در یک پست مطلب بنویسم .)

3 – مصرف روغن زیتون در غذا و همراه با غذا

نوزادی که سیستم گوارشیش به هم ریخته، مقداری روغن زیتون کف دست

 ریخته واطراف نافش مالش می دهیم ، شکمش به کار می افتد .

4 – دوغ

دوغ به همراه گل محمدی تبریز ( نه کاشان ) بهترین دارو برای ناراحتی

 های گوارشی است .

( نقل است که حضرت سیداشهدا دوغ را بسیار دوست داشتند به خاطر

 عطشی که می آورد .)

5 – مصرف غذاهای مسهل درفصل بهار

آش آبغوره و آشی که با سبزیجات فصل بهار درست می شود باعث

 شستشوی معده و روده می گردد .

6 – آب انجیر و آب برگه

شب هنگام روی چند عدد انجیر و یا برگه آلو ، هلو وزردآلو آب ریخته و

 صبح ناشتا آن آب را میل کنید .